Ταξίδι δρόμου (Βαλκάνια)

Road trip σημαίνει φεύγω με μια σχεδόν διαδρομή στο κεφάλι μου, χωρίς σαφή προορισμό, σίγουρα χωρίς κρατήσεις και προκαθορισμένες στάσεις. Road trip σημαίνει αφήνομαι στην έκπληξη, απολαμβάνω το λάθος, εμπιστεύομαι το άγνωστο, ερωτεύομαι το τυχαίο, ανακαλύπτω αυτό που βρέθηκε μπροστά μου. Σημαίνει την χαρά της στιγμής, την ελευθερία του δρόμου, τις μυρωδιές και τα χρώματα, τους ξένους, τα ποτάμια, τα φαράγγια, τα διαβατήρια και τα βενζινάδικα, τα φτηνά δωμάτια και τα αποτσίγαρα στα μπουκάλια με λίγο νερό στο αμάξι, τους αλλόγλωσσους ραδιοφωνικούς σταθμούς και τα χιλιόμετρα σε δρόμους εκτός εθνικής .

Αυτό το road trip είχε όμως απ’ την αρχή δύο επιθυμίες. Η μία είχε να κάνει με ένα φεστιβάλ χάλκινων που γίνεται σ ένα μικρό χωριό στην Σερβία και η άλλη με την ιστορία που θα σας πω πιο κάτω.

Μια ιστορία ιδιωτική που γράφτηκε εξ αιτίας μιας ακραίας δημόσιας ιστορικής στιγμής.

Την δεκαετία του ’90, ο πόλεμος στην πρώην Γιουγκοσλαβία και οι αγριότητες του γέμιζαν τις οθόνες και τις ζωές μας με θλίψη και οργή για αυτή την τραγωδία που άφηνε πίσω της πτώματα, αμάχους άστεγους χωρίς πατρίδα, μικρά παιδιά ορφανά και μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος ανεξάρτητα από θρησκεία η χρώμα είναι το αγριότερο ον του πλανήτη.

Σε προσωπικό επίπεδο εγώ τότε έκανα παιδιά, ήμουν έγκυος θυμάμαι την κόρη μου όταν είδα τους βομβαρδισμούς στο Mostar και την μανία κατάρριψης αυτής της γέφυρας . Σίγουρα συμβολικά η κατάρριψη της, που χρειάστηκε 60 βόμβες, δεν ήταν τυχαία . Ήταν ότι ένωνε τους ανθρώπους κι ας είχαν άλλη θρησκεία.

Εκεί λοιπόν στο Μόσταρ είχαν γεννηθεί δύο αγοράκια που το ’92 (η γέφυρα έπεσε τον Νοέμβριο του ’93) έχασαν τον πατέρα τους στα 33 του και η μάνα τους τα βούτηξε και έφυγε για ένα κοντινό χωριό ώστε να είναι πιο ασφαλή. Πήγαν στο Nevesinje πρόσφυγες, έμειναν δύο χρόνια και το ’95 ξένοι μέσα στον τόπο τους χωρίς καθόλου υπάρχοντα έφυγαν για την Bileca ένα χωριό έξω απ’ την άμεση ζώνη του πολέμου. Οι ιστορίες μας τέμνονται όταν μέσω ενός προγράμματος στήριξης υιοθέτησα αυτά τα δύο αγοράκια και ένα κοριτσάκι. Αρχίσαμε να ανταλλάσσουμε γράμματα στην γλώσσα μας ο καθένας που μεταφράζονταν εκατέρωθεν από τις κοπέλες που με συνοδεία πήγαιναν στα παιδιά χρήματα, ρούχα και παιχνίδια. Σε κάθε γράμμα ο μικρούλης μου ο Neb έβαζε το περίγραμμα απ’ το χεράκι του. Τα χρόνια πέρασαν για όλους μας όπως περνούν τα χρόνια.

Αδειάζοντας το σπίτι μου βρήκα τα γράμματα και αποφάσισα να ψάξω να τους βρω. Έστειλα δειλά μέσω του fb σε όποιον είχε αυτό το όνομα αν είχε ποτέ σχέση με την Ελλάδα. Δεν ήξερα αλήθεια πως να το πω. Και μετά από δύο μέρες έλαβα μια απάντηση φωτογραφική . Τα δικά μου γράμματα που μέσα στις μετακινήσεις ενός πολέμου κρατήθηκαν όπως μου είπε σαν φυλαχτο από πόλη σε πόλη.

Αυτά τα αγόρια, που είναι συνομήλικα με τα παιδιά μου, ήρθα να δω και την μάνα τους που είναι κι αυτή σαν και μένα.

Δεν ξέρω αν υπάρχει κάτι ανώτερο από την ανθρώπινη ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ εκείνη που ξεπερνά γλώσσες, θρησκείες, σύνορα, διαφορες.

Συναντηθήκαμε στο βενζινάδικο του χωριού σαν οικογένεια, αλήθεια αυτή ήταν η αίσθηση. Μιλήσαμε με τις αγκαλιές, τα δάκρυα, κάτι λίγα αγγλικά και ξέρουν και ξέρω . Κρατιόμασταν απ’ το χέρι κάθε τόσο στο τραπέζι, σαν να προσπαθούμε να συλλάβουμε την στιγμή. Και τα δύο παιδιά σήμερα άντρες σπούδασαν και δουλεύουν όπως δουλεύει ακόμα και η μαμά τους. Το παρελθόν θα διατρέχει σαν σιδερένιος λοστός τις ζωές τους αλλά η ζωή είναι εδώ και συνεχίζεται .

Για αυτή την συνάντηση λοιπόν διασχίσαμε την Βόρεια Μακεδονία και φτάσαμε σ’ έναν παράδεισο στην κεντρική Σερβία, στην Mokra Gora, έναn παράδεισο με έλατα και πράσινο παντού, αγροτόσπιτα μέσα στο δάσος, ένα ξύλινο τρένο του 1800 που αγκομαχάει στα βουνά , γλυκύτατους ανθρώπους, χρώματα και μια ησυχία από εκείνες που έχουν ξεχάσει οι πόλεις . Μαζί με όλα αυτά και το χωριό του Κουστουρίτσα που χτίστηκε για τις ανάγκες μιας ταινίας και τώρα φιλοξενεί καλλιτέχνες απ’ όλο τον κόσμο σε ένα καθεστώς ελευθερίας και τάξης . Μαγικός συνδυασμός . Kustendorf το όνομά του, με πλατείες που έχουν το όνομα του Μιχάλκοφ και γκράφιτι τον Ντοστογιέφσκι και φωτογραφίες του Μπέργκμαν και του Τσε. Αυτές είναι οι κρυφές χαρές του road trip.

Στην Guca λοιπόν, για την Βαλκανική γιορτή των χάλκινων. Στην Guca, ένα μικρό χωριό που για τρεις μέρες , μπάντες χάλκινων απ όλο τον κόσμο πλημμυρίζουν τους δρόμους . Ρομά με άλογα και κάρα και μουσικοί απ’ όλη την Σερβία διαγωνίζονται στο φεστιβάλ της. Ξενοδοχεία δεν υπάρχουν στο χωριό. Πώς να μεταφέρει κανείς τους ήχους, τις αισθήσεις, τα ξαφνικά συναπαντήματα με ανθρώπους, τις άγνωστες γλώσσες που δεν στέκονται εμπόδιο στην επικοινωνία, την χαρά που δίνει η μουσική, το κοινό πιάτο φαί που μαγειρεύεται στις 3 το πρωί σε ένα μεγάλο καζάνι στο χωράφι που κοιμάσαι στην σκηνή σου, την ανάγκη των ανθρώπων να πετάξουν από πάνω τους όλη την ασχήμια, την κατήφεια, την προδοσία , τα βάσανα και έστω για λίγο να συνδεθούν με την ελπίδα της χαράς σ αυτό το χωριό , που για τρείς μέρες το χρόνο χορεύει, πίνει, ψήνει, στεγάζει σε ανύπαρκτες υποδομές ανθρώπους απ’ όλο τον κόσμο ανοίγοντας σπίτια αυλές και χωράφια και με τον διονυσιακό ήχο των χάλκινων που ακούγονται από παντού, σε οδηγεί.

Ύστερα το Σεράγεβο που θα μπορούσε να είναι μια ακόμα πανέμορφη ευρωπαϊκή πόλη, με τα γεφύρια της, την αγορά της , τα πανέμορφα παλιά της σπίτια, το ποτάμι της αν δεν είχε διαποτίσει την ατμόσφαιρα ο θάνατος .

Χτισμένη ανάμεσα σε βουνά, το πρώτο πράγμα που βλέπεις ερχόμενος από την Σερβία είναι στα δεξιά σου έναν τεράστιο λόφο με τάφους και το ίδιο συμβαίνει φεύγοντας προς Κροατία στην έξοδο της πόλης .

Η πόλη με την εκκλησία, το τζαμί και την συναγωγή να βρίσκονται μαζί στο ίδιο τετράγωνο έχει πληρώσει το τίμημα του τρόμου και παρόλες τις προσπάθειες λήθης είναι όλο εδώ.

Δεν είμαι ειδικός, είμαι μάλλον ιστορικά αδαής αλλά η ψυχή μου βάρυνε κι ας χορεύουν οι πιτσιρικάδες στους δρόμους και στα μπαρ μέχρι το πρωί.

Αυτή ήταν η δική μου αίσθηση και αυτήν μπορώ να καταθέσω για μια κατά τα φαινόμενα πανέμορφη πόλη που θα μπορούσε να είναι «Ελβετία» αν έτρεχε στις φλέβες της ένα αίμα ουδέτερο, άχρωμο και ψυχρό .

Τι θα ήταν η ζωή χωρίς αταξίες και λάθη ; Ανιαρή απαντούσα πάντα, από μικρή, κι ας μην ήξερα καλά καλά την λέξη. Έτσι λοιπόν φεύγοντας από το Σεράγεβο σκέφτηκα ότι με καταπιέζει το gps και σίγουρα θα βρω μια πιο συμβατή με τον χαρακτήρα μου διαδρομή και φυσικά χαθήκαμε ! Και καλά κάναμε. Βρεθήκαμε μέσα σ ένα απίθανο δάσος με κτίσματα από την εποχή του Τίτο, στις Διναρικές Άλπεις. Βρήκαμε μια ταβέρνα με ντόπιες μουσικές και κατασκηνωτές και μετά πήραμε έναν χωματόδρομο για το πουθενά μάλλον, και με το gps βουβό πεισματικά . Και εκεί στην μέση του απόλυτου δάσους ένα νέο ζευγάρι που μιλουσε αγγλικά και πεζοπορούσε στα βουνά μας ενημέρωσε ότι εκεί που πάμε έχει ακόμα νάρκες απ’ τον πόλεμο. Στην Βοσνία Ερζεγοβίνη the road trip rocks !!

Φεύγοντας από την Βοσνία Ερζεγοβίνη κατηφορίσαμε στην Κροατία και το Dubrovnik ( τα ξέρετε τώρα αυτά από το Game of Thrones) και μείναμε στο υπέροχο Sibenic με στόχο να περάσουμε στο Μαυροβούνιο.

Το Μαυροβούνιο λοιπόν ήταν η έκπληξη. Είμαι σίγουρη ότι όταν το έφτιαχνε ο αρχιτέκτονας είπε εδώ θα σπείρω βουνά . Βουνά μεγάλα, μικρά, πετρώδη, κοντά, ψηλά και μόνο βουνά . Ύστερα το κοίταξε και πήρε το εργαλείο που βάζουμε παγωτό και έβγαλε μπάλες χώμα που ευθύς γέμισαν με θάλασσα φτιάχνοντας τις ακτές της χώρας . Το υπόλοιπο παρέμεινε ορεινό και πετρώδες αλλά για το κέφι έριξε δέντρα παντου. Έλατα, ερυθρελάτη, οξιές και ότι πράσινο έβρισκε εύκαιρο.

Το Kotor και το Perast είναι πανέμορφα χωριά στην συνέχεια των δαλματικών ακτών και γίνεται χαμός από τουρίστες, ιστιοπλοϊκά και επενδύσεις. Not my piece of cake. Πήρα πάλι τα βουνά για να βρεθώ ξανά κοντά στα σύνορα με την Βοσνία στο υπέροχο Zabljak ένα παρθένο δάσος με απίστευτη ομορφιά που συνορεύει με τον εθνικό δρυμό Tara με το φαράγγι και τον ποταμό που διανύει όλη την χώρα.

Μέχρι την Podgorica πρωτεύουσα του Μαυροβουνίου που είναι μια απλή επαρχιακή πόλη, για 100 και πλέον χιλιόμετρα το δάσος συνεχίζεται πυκνό, σκιερό και μαγικό. Το Μαυροβούνιο είναι αραιοκατοικημενο και άρα ελάχιστα ταλαιπωρημένο από ανθρώπινα χέρια αλλά αυτό θα τελειώσει πολύ σύντομα μιας και έχουν ήδη έρθει οι επενδυτές για να το μετατρέψουν σε θέρετρο . Σπεύσατε.